Onderzoek risicocommunicatie

Provincie wil werk maken van een risicocommunicatiebeleid

'Voorkomen is beter dan genezen': daarover is iedereen het eens. Dat geldt des te meer voor noodsituaties. In de wetgeving noodplanning zijn al een aantal elementen opgenomen die gericht zijn op preventie en communicatie over risico's van nucleaire en Seveso-bedrijven, maar van een systematische aanpak van het voorlichten van burgers over risico's en het stimuleren van de zelfredzaamheid, is geen sprake.

De Provincie Oost-Vlaanderen werkt permanent aan het optimaliseren van haar crisiscommunicatie. Vanuit de vaststelling dat er op het vlak van risico- en crisiscommunicatie geen onderzoeksgegevens beschikbaar zijn, vond zij in de samenwerking met de UGent een kans om hieraan te verhelpen.

Dankzij de masterproef 'Een onderzoek naar risicobeleving en informatiebehoefte met betrekking tot rampen in de Provincie Oost-Vlaanderen' van studente Annelies De Smet beschikt de Provincie Oost-Vlaanderen over onderzoeksgegevens om de risicocommunicatie aan te vatten en de crisiscommunicatie bij te sturen.

Contouren onderzoek

Het onderzoek werd uitgevoerd in februari 2011 in 11 Oost-Vlaamse gemeenten, geografisch verspreid en met aandacht voor verdeling stedelijk gebied en buitengebied: Gent, Aalst, Beveren, Oudenaarde, Eeklo, Sint-Laureins, Nazareth, Herzele, Hamme, Stekene, Evergem.

Belangrijk te vermelden is dat dit was voor het uitbreken van de kernramp in Fukushima en de campagne van de federale overheid over het verdelen van de jodiumtabletten.

Dankzij de medewerking van de respectieve gemeentebesturen werden er
6 600 enquêtes verspreid, waarvan 1 218 terugstuurde valabel waren voor het onderzoek.

De opmerkelijkste onderzoeksresultaten

(Zie ook samenvattend artikel onderaan bij documenten)

Risicoperceptie

• Hoog: de Oost-Vlamingen liggen vooral wakker van de verkeersonveiligheid (53%), gevolgd door criminaliteit en transport van gevaarlijke stoffen.
• Laag: de Oost-Vlaming blijkt niet wakker te liggen van rampen bij bosbranden (84%), terrorisme (72%), grote evenementen (71%) of kerncentrales (68%). Ook de kans dat drinkwater wegvalt voor een bepaalde tijd, vindt men weinig reëel (50%).

Kennis over risico's

• Hoog: de Oost-Vlaming weet het meest over de risico's op verkeersongevallen (44%).
• Laag: de Oost-Vlaming zegt het minst te weten over risico's die verbonden zijn aan de buisleidingen waar gevaarlijke stoffen doorheen gestuurd worden (bijna 60%). Ook over risico's kerncentrales (52%) en terrorisme (51%) weet men weinig.

Informatiebehoefte

• Grote informatienood: de Oost-Vlaming heeft nood aan veel tot zeer veel informatie om een inschatting te kunnen maken van de ernst van de risico's in zijn omgeving en om zich te kunnen beschermen. Dat geldt voornamelijk voor kerncentrales en buisleidingen waar gevaarlijke stoffen doorheen gaan.
• Zwak initiatief: ondanks de hoge informatienood, gaan burgers nauwelijks of niet zelf actief op zoek naar informatie (slechts zo'n 20 tot 26% doet dit).
• Groot vertrouwen in gemeente: de burger heeft een aanzienlijk vertrouwen in de overheid, maar staat wantrouwig als het gaat om informatie over risico's als die van de overheid komt. Niettemin vindt 92% van de respondenten dat het de taak is van de gemeente om te communiceren over risico's in de gemeente; 66% vindt dat ook bedrijven hierin een verantwoordelijkheid hebben.
• Zwakke verantwoordelijkheid: de Oost-Vlaming vindt dat hij niet pro-actief naar informatie moet zoeken; het concept zelfredzaamheid (zelfstandig instaan voor eigen veiligheid) is dan ook niet doorgedrongen bij de Oost-Vlaming.

Communicatiegebruik

• Goede communicatiekanalen: in een periode wanneer zich geen incident voordoet verkiest men brieven (71%) en brochures (53%) en in veel mindere mate e-mail (37%) als voorlichtingsbron. Wanneer zich een incident voordoet, verkiest men geïnformeerd te worden via luidsprekers (46%), regionale televisie (42%) en e-mail (40%).
• Minder goede communicatiekanalen: sms en sociale media worden minder of niet belangrijk geacht, zowel in een periode wanneer zich geen incident voordoet (sms: 9%, twitter of facebook: 8%), als wanneer zich een incident voordoet (sms: 33%; twitter of facebook:10%).

Provinciaal beleid

Het onderzoek is voor de Provincie Oost-Vlaanderen een waardevolle nulmeting die heel wat beleidssuggesties bevat voor de overheden. Op basis van de onderzoeksresultaten en de aanbevelingen uit vermelde masterproef zal de Provincie alvast volgende acties ondernemen:

• Ze zal de noodzaak van een debat over risicommunicatie en kader over risicocommunicatie aankaarten bij de federale overheid.
• Ze wil een visie op risicocommunicatie en risicocommunicatiebeleid op provinciaal niveau ontwikkelen en in deze adviserend en coördinerend optreden naar de Oost-Vlaamse gemeenten. Uit het onderzoek blijkt immers dat de gemeenten in deze de primaire informatiebron zijn.
• Ze vindt het noodzakelijk om de zelfredzaamheid van de burgers te stimuleren. Niet alleen bedrijven en overheden moeten voorbereid zijn op crisissen, ook burgers moeten dat. In deze moet iedereen zijn verantwoordelijkheid opnemen. Hiertoe ontwikkelde de Provincie al initiatieven; deze wil ze verderzetten en uitbreiden.

Contact

dienst Communicatie
Provinciehuis
Gouvernementstraat 1
9000 Gent